"Czarnoksiężnik z Archipelagu" - praca dodatkowa

Pytaliście mnie niedawno o prace dodatkowe. Otóż, poniżej jedna z nich, choć pamiętajcie, że opanowanie gramatyki też jest ważne w ogólnej ocenie z języka polskiego. ;)

Omawiamy "Czarnoksiężnika z Archipelagu" i jest to lektura, o której zgodnie twierdzicie, że najlepsza. Cieszę się, że z czytaniem choć tej nie mieliście kłopotu. Zwłaszcza, że okazuje się, iż fantastyka również może nieść przesłanie, pobudzać do refleksji, wzniecać dyskusje.

Pierwszym tematem pracy dodatkowej jest wykonanie na arkuszu papieru mapy Archipelagu. W internecie możecie oczywiście znaleźć gotowe mapki, ale mnie zależy, by to była Wasza mapa, którą wykonacie z książką w dłoni i przed oczami. Nie oceniam oczywiście artystycznej strony, ale liczyć się będzie estetyka wykonania. Ważne, aby znalazły się na mapie miejsca, w których toczy się akcja pierwszego (omawianego przez nas) tomu powieści. Praca ta znajdzie swoje miejsce w naszej sali, więc powinna zostać starannie wykonana.


Drugą możliwością jest wykonanie komiksu w programie komputerowym (np. Pixton).
Temat: Ged zmaga się z Cieniem we współczesnym nam świecie.
Jest to czasochłonna praca, ponieważ program należy wyszukać, uruchomić, itp. Jednak temat pozostawia Wam niemal całkowitą dowolność. Pomocą/ inspiracją, mam nadzieję, będzie poniedziałkowa lekcja.


Trzecią możliwością jest napisanie baśni o Gedzie i Cieniu. Pamiętacie informację o pieśni, która nie przetrwała? O pieśń Was nie proszę, ale o baśń owszem - w formie elektronicznej. :)


Do zobaczenia jutro na lekcji gramatycznej. ;)

(Nie) idealna dorosłość po (nie)idealnym dzieciństwie

Relacje z rodzicami oraz dzieciństwo mają ogromny wpływ na nasze dorosłe życie. Wydarzenia z dzieciństwa często odciskają na nas swoje piętno, z którego nie do końca zdajemy sobie sprawę, będąc już dorosłymi. I Kamyki w brzuchu Jona Bauera o echu dzieciństwa w życiu dorosłego bohatera traktują. Choć zdaję sobie sprawę, że nieco upraszczam problematykę powieści.

Historia głównego bohatera opowiedziana została z perspektywy dwóch czasów: życia dorosłego i życia dziecka. Niespełna trzydziestoletni mężczyzna jest jedynakiem, choć nie do końca. Miał idealny dom, choć nie do końca. Miał wzorcowych rodziców, choć nie do końca.

Głównego bohatera czytelnik poznaje, gdy ten przyjeżdża po latach nieobecności do domu. Została mu tylko matka, u której wykryto szybko postępujący nowotwór mózgu. Główny bohater powieści nie ma imienia, naznaczony jest nie swoimi – matka nazywa go Robertem, on sam przedstawia się jako Michael. Każde z tych imion należało kiedyś do osób z otoczenia bezimiennego. Ten fakt odarcia z imienia głównego bohatera tylko wzmacnia jego osamotnienie w świecie. Bo mężczyzna od dziecka jest osamotniony.

Historia rodziny jest wypełniona tragediami i niedomówieniami. Rodzice stracili młodsze dziecko – Michaela – tuż po jego narodzinach. Postanowili dać tymczasowy dom dzieciom w potrzebie i w ten sposób zostali rodziną zastępczą dla kilku chłopców. Jednak główny bohater nie widział w tym dobra, które niewątpliwie było. Czuł się opuszczony i niewidzialny dla swoich rodziców, zwłaszcza dla matki. Oddychał z ulgą, gdy kolejni chłopcy opuszczali jego dom. Sytuacja skomplikowała się po przyjęciu do rodziny Roberta. Dwunastolatka, który był na tyle duży, aby siedzieć z przodu podczas jazdy samochodem. Który lgnął do  nie swojej mamy i otrzymywał znaczne porcje czułości. A bezimienny bohater nie potrafił sobie poradzić z samotnością i zazdrością. Aż wydarzyła się tragedia, która jeszcze bardziej skomplikowała relacje ośmiolatka z rodziną, a zwłaszcza z matką. A to z kolei odcisnęło piętno na jego późniejszym życiu.

Trudności w relacji matka – syn są jednym z najważniejszych problemów poruszonych w powieści. Choć obydwoje potrzebują siebie, stają za barykadami budowanymi z niedomówień, nieporozumień, żalu i bólu. Przyjazd głównego bohatera do domu to ostatnia okazja na pojednanie i zrozumienie. I mimo starań okazuje się, że przeszłość jest zbyt bolesna i niezrozumiała dla każdej ze stron, a choroba tylko utrudnia wzajemne porozumienie.

Kamyki w brzuchu to powieść o czymś. Bauer w doskonały sposób oddaje mentalność ośmiolatka. Znakomicie również prowadzi narrację zagubionego i osamotnionego dwudziestoośmiolatka. Opisując relację między matką a synem, pozostawia niedopowiedzenia i przemilczenia. Jednocześnie buduje skomplikowany i pełen sprzecznych uczuć związek. 

Powieść Bauera nie jest lekturą łatwą i przyjemną, ale potrzebną. Opowiada o pozorach, o drugim dnie istniejącym w każdym człowieku, ale i o tym, że czynione przez kogoś dobro niekoniecznie jest dobrem dla jego bliskich. Kamyki w brzuchu to powieść o tym, jak niejednoznaczne mogą być życie i relacje międzyludzkie.

Jon Bauer, Kamyki w brzuchu, tłum. K. Rojek, wyd. Helion, 2013.

(Nie)zwykła Wiera Gran

Ferie były momentem na nieco ambitniejszą lekturę. Bardziej wymagającą. Proszącą o uwagę. I choć z piętrzących się i stojących przy łóżku książek spogląda na mnie błagalnie kilka/ kilkanaście takich lektur,  sięgnęłam po wypożyczoną książkę Oskarżona: Wiera Gran Agaty Tuszyńskiej.

Jest to biografia żydowskiej śpiewaczki Wiery Gran. Choć to coś więcej niż biografia. To niezwykła opowieść o życiu kobiety potarganej przez los i przez ludzi. Opowieść, w której autorka często oddaje głos samej Wierze Gran. Bogata też jest w zeznania świadków z wielu procesów sądowych.

Kim była Wiera Gran? Śpiewaczką. Po wojnie pomówioną o kolaborowanie. Plotka? Prawda? Sąd ją uniewinnił. Ludzie nie. Gdziekolwiek się pojawiała, musiała mierzyć się z oskarżeniami. Pod koniec życia uwikłana w sieć oskarżeń, strachu i choroby zamknęła się w paryskim mieszkaniu. Co było prawdą a co utkane z plotek, niedomówień i zawiści? Lektura Oskarżonej... nie odpowie na te pytania. Autorka jednak z wnikliwością przygląda się sprawie Wiery Gran, opowiadając przy okazji o getcie i życiu artystycznym w tamtych czasach. To opowieść o czasie niepojętym i o tych, którzy przeżyli i poddawali rozrachunkom lub byli nim poddawani.

Oskarżona… to książka, która wymaga od czytelnika uwagi. Fragmenty, w których przemawia sama Gran są często trudne i niezrozumiałe. Ale to nie zniechęca, a bardziej wikła w lekturę. Wyłania się z tej opowieści kobieta niełatwa w relacjach, znająca swoją wartość aż za dobrze i żyjąca z poczuciem doznanej olbrzymiej krzywdy. 

 Warta wzmianki jest obiektywność autorki, która nie ukrywa więzi utworzonej między nią a Gran. Mimo to historia śpiewaczki nie jest peanem na jej cześć. Tuszyńska sama często ma wątpliwości – tam, gdzie brak dokumentów, dowodów. Domysły, które ewentualnie snuje są opatrzone wątpliwością. To wszystko sprawia, że biografia nabiera wiarygodności. Godna polecenia osobom lubiącym biografie, interesującym się czasami II wojny światowej.

Agata Tuszyńska, Oskarżona: Wiera Gran, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2013.

O wyrastaniu dziewczęcia na kobietę

W jakiejś przeczytanej przeze mnie powieści był bohater, który czytał tylko noblistów.  Mnie szkoda innych książek, więc po noblistów sięgam, ale nie w pierwszej kolejności. I chętniej po noblistki. Stąd też zainteresowanie Munro (jak dobrze, że były rabaty zimowe!).

Dziewczęta i kobiety przenoszą czytelnika na kanadyjską prowincję lat czterdziestych minionego wieku. Główną bohaterką i jednocześnie narratorką jest Del Jordan. Powieść – nie-powieść zbudowana jest z kilku odrębnych opowiadań tworzących jednocześnie ciągłą historię dorastania Del.

Charakterystyczne w kreowanym przez Munro świecie jest to, że na plan pierwszy wysuwają się kobiety. Mężczyźni, istniejący przecież w Dziewczętach i kobietach,  są tłem, rekwizytami, dopełnieniem. Obecni, w pewnym momencie dorastania Del stają z boku, nie są najważniejsi. Ostatecznie to w kobietę przemienia się na oczach czytelnika bohaterka i to od kobiet powinna czerpać wzór czy choćby inspirację. A ma od kogo, bo Munro stworzyła potężną galerię dziewcząt i kobiet w swojej powieści.

Wzorem, wydawałoby się naturalnym, mogłaby być  matka bohaterki. Kobieta pełna sprzeczności. Wojująca o prawa kobiet  agnostyczka wychowuje swoją córkę, stosując konserwatywne zasady. Relacja matki i córki jest wypełniona szarpnięciami i ciągłym niezrozumieniem. Obok na posterunku trwają również ciotki, w których początkowo Del widzi swojego sprzymierzeńca w walce z matką. Wraz z wiekiem to się zmienia, a ciotki jawią się jako krytykujące wszystko i wszystkich. Przez dłuższy czas wpływ na dorastającą dziewczynę ma również Fern Dogherty, uznana przez miasteczkowe społeczeństwo za rozwiązłą.

Munro porusza również wątek przyjaźni szkolnej, kreując postać Naomi. Najlepsza przyjaciółka początkowo z podobnymi marzeniami, zainteresowaniami staje się w latach dojrzewania coraz bardziej odległa. Okazuje się, że Del jest inna, ma inne marzenia i plany – chce się wykształcić, aby wyrwać się z prowincji. Natomiast celem życiowym Naomi jest znalezienie męża.

Del buduje kobiecą świadomość na podstawie wzorów i antywzorów, drobnych i większych wydarzeń składających się na życie każdego człowieka. Pierwsze doświadczenia seksualne, przeżycie śmierci bliskiej osoby, budowanie relacji z przyjaciółką, przyjacielem, chłopakiem składają się na powstawanie kobiecej świadomości Del. Munro, tworząc swoją bohaterkę, pokazała w sposób pełny i ciekawy wyrastanie dziewczęcia na młodą kobietę. 

Historie zwyczajnych ludzi jakie w prosty sposób opowiada pisarka sprawiają, że czytelnik z łatwością przenosi się do minionego świata, a smaczku dodają feministyczne echa pobrzmiewające w całej powieści.  

Alice Munro, Dziewczęta i kobiety, przeł. P. Łopatka, wyd. W.A.B., Warszawa 2013.

Jednorożce w średniowiecznej Polsce?

Wyobraźcie sobie, że podróż w czasie jest możliwa. Zostajecie takimi podróżnikami i cofają Was do wieku XIV. Jak żyjecie? Jak sobie radzicie w czasach, o których (jeśli byliście pilnymi uczniami na lekcjach historii) wiecie nie za wiele? Z takimi dylematami radzi sobie (wyjątkowo dobrze) bohater Białego drzewa Katarzyny Manikowskiej – profesor Przemek Pakosz alias Przemko z Wilczna.

Powieść pod względem czasowym można podzielić na dwie części. Pierwsza dzieje się w 1991 roku, w Polsce raczej smutnej i pogrążającej się w beznadziei. Głównym bohaterem jest wspomniany już profesor matematyki, specjalizujący się w… podróży w czasie. Otóż, niechcący się podporządkować władzy mężczyzna opracował matematyczny klucz otwierający drzwi do podróży w czasie. W tę podróż nie wybierze się sam, zabierze ze sobą wszystkich, którzy chcą wydostać się z czasów PRL-u, a są uznani za wrogów partii. Do grupy uczestników projektu dołączy niespodziewanie Lasoń, zatwardziały komunista, który ma nadzieję, że w innym życiu uda mu się spełnić największe marzenie o byciu artystą.

Ta część momentami może co prawda zmęczyć teoriami matematycznymi, jednak już tu czytelnik zapała sympatią do głównego bohatera i do sposobu prowadzenia narracji - przenikliwego i serwującego potężną dawkę humoru w dobrym guście.

Druga część dzieje się już w czasach średniowiecza, do którego profesor wybrał się z rozmysłem. Ulokował się w ciele Zbytka, zwykłego chłopca, później panoszy. I pamiętając o obietnicy na nim ciążącej (założyć ród tak, by reszta podróżników mogła wieść wyliczone życie), zaczął dążyć do obranego celu. A droga usłana różami nie była.

Manikowska prowadzi czytelnika przez średniowieczne życie Przemka w sposób barwny. Akcja jest wartka i łatwo wprowadza w XIV-wieczny prawdopodobny świat. Jednocześnie podczas lektury można odnieść wrażenie pewnego rodzaju baśniowości opisywanej rzeczywistości. I muszę przyznać, że to lubię w książkach. Tę baśniowość, która otula i czasem tłumaczy życie. Bo w historii o Przemku z Wilczna odnaleźć można nie tylko motyw życia jako wędrówki (tak chętnie podejmowany przecież w literaturze). To historia o przyjaźni i dawaniu szansy drugiemu człowiekowi – bez tego profesor (Przemko) nie zaprzyjaźniłby się z Lasoniem (Silvestrisem). To również powieść o wierze w możliwość niemożliwego oraz o marzeniach, do których spełnienia warto dążyć.

Baśniowo – fantastyczne są jednorożce pojawiające się w średniowiecznej Polsce oraz puszcza Wilczno, pośrodku której rośnie biała lipa. Te elementy wzbogacają powieść i nadają jej ton indywidualności. 

Kreacja Łokcia (Łokietka) zwanego w powieści krasnoludem jest fenomenalna. A rozmowy jakie toczy król z Przemkiem grożą ciągłymi wybuchami śmiechu. Zresztą wszelkie dialogi i bohaterowie odgrywający większe znaczenie w Białym drzewie niezaprzeczalnie udali się pisarce. Z większością postaci nie sposób nie sympatyzować.

Rzadko (umówmy się, że to synonim nigdy) sięgam po fantastykę. Właściwie nie mam konkretnych powodów. Tak mi w życiu czytelniczym wychodzi, że mi z tym gatunkiem nie po drodze i nie możemy się spotkać. Niemniej, nie żałuję, że dałam się skusić Manikowskiej. Dobra dawka fantastyki oprawiona w ciekawą, zachęcającą do lektury okładkę.

Katarzyna Manikowska, Białe drzewo, wyd. Novae Res, Gdynia 2013.

Rozmowy o życiu i jego przyległościach

Są ludzie, którzy od tematów choroby i śmierci uciekają najdalej jak mogą. Ja jestem po drugiej stronie i z zainteresowaniem (od czasu pisania pracy magisterskiej) sięgam po książki traktujące właśnie o śmierci czy życiu z chorobą. Stąd świadomym wyborem była lektura Szału nie ma, jest rak - książki, która ma formę rozmów Katarzyny Jabłońskiej z księdzem Janem Kaczkowskim. Z racji mojego statusu wyznaniowego miałam obawy, czy lektura tej książki jest dobrym pomysłem. Okazało się, że tak.

Kim jest ksiądz Jan Kaczkowski? Pierwszy raz opowiadała mi o tym człowieku koleżanka z pracy, zachwycając się nim. Jawił się jako nieszablonowy duchowny. Później gdzieś w programie telewizyjnym znowu mi mignął. I niedawno inna koleżanka z pracy również zaczęła opowieść o księdzu, polecając jednocześnie tę książkę. Z opowieści i z obejrzanego przeze mnie programu bohater rozmowy z Jabłońską jawi się jako niezwykle charyzmatyczny i bezpośredni człowiek o kontrowersyjnych czasem poglądach. Natomiast sama książka jest pożytecznym tworem powstałym w wyniku choroby nowotworowej ks. Jana (jakkolwiek patrzeć na niesprawiedliwość losu).

Tematyka rozmów jest różnorodna. Pierwszą grupę tematyczną stanowią rozmowy o śmierci i o chorobie. To najbardziej obszerny i pojawiający się w niemal całej książce temat. Rozmówcy próbują odpowiedzieć na pytania o istnieniu granicy leczenia paliatywnego, o zasadność stosowania uporczywej terapii. Ta część to również refleksje dotyczące przeżywania śmierci przez umierającego, ale i przez bliskich, którzy w różny sposób przecież sobie radzą (lub nie) z odchodzeniem najbliższych. To tu pojawia się motyw cierpienia z perspektywy nauki kościoła katolickiego, ale i zwykłego człowieka. 

Bardzo często przy kwestiach choroby i śmierci pojawia się w książce temat puckiego hospicjum, którego dyrektorem jest ksiądz Kaczkowski. Tutaj zainteresowała mnie wypowiedź na temat decyzji, jaką czasem bliscy chorego muszą podjąć: czy skorzystać z pomocy hospicjum. Mam nadzieję, że ta książka wyprostuje spaczony obraz hospicjum i rodzin, które decydują się na umieszczenie bliskiej osoby w takich miejscach. Wciąż w społeczeństwie pokutuje obraz nieczułych rodzin pozbywających się kłopotu. A to przecież wszystko nie tak.

Innym kręgiem tematów rozmów są te dotyczące życia, a krążące niedaleko lub bezpośrednio dotykające zagadnień bioetycznych. Czytelnik zapozna się z poglądami Kaczkowskiego na temat in vitro, seksu, homoseksualizmu, nauczania młodzieży, powołania.

Fragment, który mnie zapadł szczególnie w pamięć to ten o potrzebie bliskości, jaką nosi w sobie każdy człowiek, a której nie zawsze doświadcza. Bo okazuje się, że czegoś tak banalnego jak przytulenie, trzeba się uczyć (lub być uczonym) od lat najmłodszych…

Ostatnim tekstem w książce jest artykuł o fizycznych aspektach umierania, który Kaczkowski napisał jakiś czas temu. Tekst mocny, prawdziwy, porażający. I taka jest w zasadzie cała książka – porażająco prawdziwa bez niepotrzebnych otoczek. Zaskakuje bezpośredniość bohatera Szału nie ma, jest rak, z jaką odważnie wypowiada poglądy nie zawsze zbieżne ze zdaniem kościoła katolickiego. Zachwyca brak banału, przenikliwość, a czasem i specyficzny humor z jakimi rozmówca Jabłońskiej patrzy na życie, w które należałoby też włączyć chorobę i śmierć. Poraża ilość prawd życiowych opowiedzianych często w sposób niebanalny, jakie znajdzie w tej książeczce każdy czytelnik - bez względu na wyznanie. 

Jednym zdaniem, lektura obowiązkowa, bo skłaniająca do refleksji.

Szału nie ma, jest rak, z ks. Janem Kaczkowskim rozmawia Katarzyna Jabłońska, wyd. Więzi, Warszawa 2013.

Współczesna gawęda Kosmowskiej o życiu

Kiedy przyjaciółka podarowała mi Ukrainkę, mówiąc, że to najlepsza dotąd powieść Kosmowskiej – uwierzyłam. I nie mogłam się doczekać, aż sama się w niej zasmakuję. Po przeczytaniu śmiało mogę stwierdzić, że to rzeczywiście najlepsza powieść Kosmowskiej.

Historia koncentruje się przede wszystkim wokół Iwanki Matwijenko. Uzdolnionej wiolonczelistki, która przyjechawszy do Warszawy za ukochanym, rezygnuje z kariery, zakasuje rękawy i pracuje jako sprzątaczka u bogatych Polaków. By zarobić na wymarzony dom z pokojem muzycznym. Dom, który będzie dzieliła z Mykołą. Niestety, okazuje się, że miłość nie wystarcza, by udobruchać bezlitosną rzeczywistość. Iwanka, wyjęta ze swojego świata, nie potrafi się umościć wygodnie w polskiej rzeczywistości. A i polska rzeczywistość niekoniecznie chce przyjąć obcą na swoje łono. Odnajduje tu jednak okruchy dobroci w postaci profesora, fryzjerki Julii i małego Stasia.

Tłem, jakże ważnym, dla głównej bohaterki są inni bohaterowie powieści. Przede wszystkim sprawca przyjazdu dziewczyny do Polski - Mykoła. Inny niż tam w ich kraju. Nieczuły na łzy i marzenia Iwanki. Pojawia się również Zofia Wolska, matka Bronka, która, jak Iwanka nie czuje się dobrze w mieście. Woli swoją chałupę na wsi, w której panuje porządek świata przez nią rozumiany. Jest i Agata. Żona Bruna, synowa Zofii. Nieszczęśliwa, niekochana i tracąca umiejętność kochania. Tkwiąca w relacjach międzyludzkich ciągnących ją do dołu. Ważną rolę odgrywa Krystian, sąsiad Agaty. Młody mężczyzna tłamszony przez chorą matkę, noszący w sobie mrok, któremu pozwoli ostatecznie dojść do głosu.

Losy Iwanki i osób z jej otoczenia Kosmowska opowiada w sposób gawędziarski z melodyjnym zaśpiewem, który zachwyca od początku do końca. Jest to jednak smutna gawęda. O bezlitosnym losie, który targa bohaterami powieści na wszystkie możliwe strony świata emocji. O okruchach współczucia i życzliwości na chwilę rozjaśniających świat bohaterów. O bezwzględności atakującego losu i bezradności atakowanego. O potrzebie kochania i bycia kochanym. I o tym, co się dzieje z ludźmi, którym tej miłości zabrakło. Ukrainka to opowieść o zwykłych ludziach, których światem często targają złe emocje i zbiegi okoliczności wobec których są bezradni.

Ukrainka pozostawia w człowieku ciszę. Ciszę tkaną niemal od pierwszych stron. Tkaną precyzyjnie tak, by czytelnik nie wyrwał się z niej za szybko. By pozwolił sobie na chwilę zadumy. Nad życiem. Losem. Światem. Ludźmi, którzy ten świat tworzą. 

Barbara Kosmowska, Ukrainka, wyd. W.A.B., Warszawa 2013.